Góc nhìn Gibson: Ghế sai đang “mời gọi” bạn làm điều sai – và bạn tưởng đó là lỗi của mình
Bạn ngồi lên chiếc ghế văn phòng mới. Không đau ngay. Ghế có vẻ bình thường. Bạn bắt đầu làm việc.
Sau một lúc, bạn thấy hơi mỏi lưng. Bạn hơi dịch người lên một chút. Rồi sau đó, bạn thấy vai hơi cứng. Bạn kê thêm một cái gối nhỏ sau lưng. Cuối cùng, sau vài tháng, bạn bị đau thắt lưng. Bạn nghĩ: “Chắc do mình ngồi sai tư thế. Chắc do mình già rồi.”
Bạn không hề nghĩ rằng chiếc ghế đã dẫn dắt bạn làm điều đó ngay từ giây đầu tiên.
Nhà tâm lý học James Gibson có một khái niệm: affordance – thứ mà môi trường “mời gọi” bạn làm. Một cái tay nắm cửa mời gọi bạn kéo. Một cái bệ bật lửa mời gọi bạn nhấn.
Ghế cũng có affordance.
Một chiếc ghế với mâm ngồi quá sâu so với đùi của bạn mời gọi bạn dịch mông ra phía trước – để lưng không chạm vào tựa. Bạn không quyết định làm vậy — cơ thể tự làm, trong vòng vài phút đầu tiên, trước khi bạn kịp nhận ra.Khi lưng không chạm tựa, cột sống của bạn không được đỡ. Cơ lưng bắt đầu gồng. Bạn không biết mình đang gồng, vì đó là phản xạ vô thức để giữ thăng bằng.
Một chiếc ghế với tựa lưng quá thấp so với lưng dài của bạn mời gọi bạn khom vai xuống – để phần trên của lưng có điểm tựa. Khom vai kéo theo đầu chúi về trước, và cổ bắt đầu mỏi.
Vấn đề: cơ thể không chống lại lời mời gọi đó. Cơ thể tuân theo vì nó muốn tìm kiếm sự ổn định ngay lập tức. Bạn không thể ngồi trên một chiếc ghế mà cứ nghĩ “hãy chống lại ghế”. Bạn chỉ có thể ngồi xuống và… bị ghế dẫn dắt.
Và khi bạn đã quen với cái “dáng lệch” đó, não bạn ghi nhận nó là “bình thường”. Ghế không thay đổi. Cơ thể bạn thay đổi – nhưng bạn không nhận ra sự thay đổi đó, vì nó diễn ra từng milimet mỗi ngày. Mãi đến khi cơn đau ập đến, bạn mới giật mình. Và lúc đó, bạn đổ lỗi cho mình.
Bạn không ngồi sai. Bạn đang ngồi đúng theo những gì chiếc ghế cho phép bạn làm.
Nhưng sự thật: chiếc ghế sai đã mời gọi bạn vào tư thế sai từ ngày đầu tiên. Bạn không nhận ra, vì cơ thể bạn quá giỏi trong việc thích nghi với những điều kiện không lý tưởng. Sự thích nghi đó chính là cái bẫy.
Vậy Lê Tâm làm gì với góc nhìn này?
Lê Tâm thiết kế quy trình tư vấn bắt đầu từ affordance của cơ thể bạn — không phải affordance của catalogue.
Câu đầu tiên chúng tôi hỏi không phải ngân sách bao nhiêu. Là: bạn cao bao nhiêu, ngồi mấy tiếng, và lưng bạn hay mỏi chỗ nào. Vì một chiếc ghế đúng không bắt đầu từ mẫu mã — nó bắt đầu từ chỗ cơ thể bạn đang bị mời gọi vào tư thế sai mà bạn chưa nhận ra.
→ Tại sao ghế văn phòng gây đau lưng sau vài tháng — không phải ngay ngày đầu?